18 Eylül 2009 Cuma

Şekerlemeler, çikolatalar, yeni giysiler, el öpmeler, harçlıklar ve eskilerinin daha güzel olduğu söylenen anlar: Bayramlar


Eskilerinin daha güzel olduğu söylenen günler: Bayramlar

Eskiler bazen yenilerden daha yeğdir. Sadece antikacılardaki yılları devirmiş eşyalar değil yeğ olanlar. Anların da eskilerinin daha yeğ olanları var. Kimi  eski yaşanmışlıklar, bugünkü yaşanmışlıkların yanından geçemeyeceği ölçüde heybetlidir. Anlamına uygun yaşanmışlar, yaşama mana katmışlardır birkaç göbek öncesinin anlatmaya doyulamayan o eski  anları.
 
Eskisinin tadının bugünkülerde bulunmadığı o anlar,  bayramlar  elbette. Eskilerin layıkıyla, hakkını vere vere yaşadığı günler yani.

Şimdilerde şekerleme reklamlarında gördüğümüz eski bayramları andıran görüntüler, bir ekrandaki kadar canlı artık. İmrenerek bakarız bayram öncesi sıkça rastlanan reklamlardaki torunu kollarını açmış  kendine doğru koştururken torununa bayram harçlığı vermek için dedelerin ellerinin cebe davranmasını. Koltuklarında gülümseyerek oturan babaannelerin, anneannelerin elleri, kendilerine yönelmiş kızlara, damatlara, gelinlere, oğullara uzanmıştır öpülmek üzere.  Çocuklara  bayram hediyesi verilmek üzere kenarı dantelli bembeyaz mendiller, çoraplar hazırlanılmıştır. En büyük hediye elbette onların yüzlerindeki mutlu gülüştür. Reklamda da olsa görmek bu anları. Yine bayramlaşıyoruz bayramlaşmasına; ancak artık o kadar kalabalık olamıyoruz ha deyince bir bayram sabahı.

Eski bayramlarla ilgili anılar, pamuklar arasında saklanacak cinsten anılardır. Eskimemiş, taptaze  bayram anılarıyla eski bayram anılarının darası  bir değildir. Eskiler hep ağır çeker. O yüzden eskimezler ya. O anılar, o zamanda, o mekanlarda, o günün  havasıyla yoğrulmuş başka bir hamurdur. Ucundan kıyısından da olsa o günlerdeki bir bayramı hatırlayabilecek kadar tatmış, duyumsamış olmak, bayram ettirecek mutluluktur.

Bayramlar, sıcacık anlardır. Kavuşmalardır. Memleket havasına, suyuna özlemin birkaç gün boyunca dinmesidir. O birkaç günlük özlem dindiren günler için birkaç ay hatta yıl boyunca beklenir.

Bayramlar, hayatın daha koşturmaca içinde akıp gittiği metropollerde  küçük yerlere nispeten daha sönük geçer. Metropoller bayram gelince boşalır. Öğrenciler daha arife gününü beklemeden düşer yola. Çoğunun bavullarının içi eve varınca annelerince makinede yıkanmak üzere kirliler doludur.  Annelerin yıkamasını ve ütülemesini bekleyen onca çamaşırla gelirler eve. Bayram sonrası okuduğu şehre dönerken içi börekler, dolmalar, yemişlerle dolu olacaktır o bavulun, temizler dışında.

Küçük yerlerde büyük bir heyecandır bayramlar. Büyülüdür. Kolonya kokar. Çikolata, şeker tadındadır. Bir açılan bir kapanan kapılar demektir. Kapılar açıldığında çıkanlara “Hoşça kal “ denilirken bayramlaşmak için gelenlere “Hoş geldin”  denir. Karşılama ve uğurlama nidaları aynı açık kapıda söylenir durur.

Çocukların doya doya tatlı yedikleri günlerdir bayramlar. Bayramcı gezenler,  her evde bir kez daha baklava yer, kahve içer. Ev sahipleri bayramcı konuklarını ağırlamak için ellerinden geleni yapar. Elden gelenlerin başlıcası bayramın baş tatlısı baklavadır. Baklavanın elde açılmışıyla tatlandırılır ağızlar. Çocukların şekerlere ve harçlıklara boğularak, panayıra, lunaparka, oyun alanlarına götürülmeleriyle gerçekten bayram ettikleri günlerdir. Küslüklerin noktasıdır bayramlar. Candan bir buluşmadır.

Çocukluğumda bir Kapadokya şehri olan Aksaray'da bayram geçirmeyi çok severdim. Şeker bayramı, şeker tadında olurdu. Masalar, mutfaklar, dolaplar şekerle, lokumla,  tatlıyla dolardı.  Büyükler, ellerini  öpenlere onlar için hazırladıkları  kenarları renkli çizgili bez mendilleri, çorapları, ördükleri hırkaları, boyunbağlarını, kazakları hediye ederlerdi. O gün için geniş sofralar kurulur, uzaklardan bayrama gelmiş oğulların, kızların da sofrayı şenlendirmesiyle sofra bambaşka lezzetler kazanırdı.  O sofralardaki yemekler mi daha lezzetliydi yoksa sohbetler mi hala emin değilim. Yemek sonrası çocuklar ortalıkta koşuşturur, hatta kırdıkları döktükleri için azar da işitirlerdi annelerinden, bayram olduğuna bakmaksızın.

Bayram sofralarının yorgunluğu, bayram sofrasından bayram sofrasına görülecek uzaktaki yakınlar için çekilirdi en çok. Bayram boyunca yenilmek ve ikram edilmek üzere arifeden peynirli, ıspanaklı börekler, ev baklavaları, yaprak sarmaları ve dolmalar hazır edilir; kayıtdamlarında, kilerlerde beklerlerdi bayram gününü.  Daha ağza götürürken dağılan içi ceviz dolu el açması baklavalardan,  elek ya da kalbura bastırılırken kalburun şeklini alıp,  üstünde kabarcık kabarcık  pütürler oluşan kalbura bastılardan birkaç bakır tepsi dolusu olurdu her evde.  

Babaannemin ustası olduğu bir hamur tatlısı  vardı ki...

Önce kenarı ebruli iple örülmüş oyayla çevrili yaşmağının uçlarını başının üzerine savurtur, kollarını sıvardı; sonra incecik yufkalar açardı babaannem oturduğu yerde tahta sininin üzerinde. Açılmış  yufkayı oklavaya iyice dolardı.  İki uçtan iterek oklavaya sarılı yufkayı büzerdi.   Buruşur, pli pli olurdu sıkışmış yufka.  Pişirdikten sonra üzerine kestirmesini döker alabildiğine ceviz serperdi. Bu tatlının adı katmerdi. Katmerin tadını hiç unutmam. Unutulacak gibi de değildi zaten. Çocukluğumun en tatlı hatıralarındandır. Sonra bir daha rastlayamadım.

Bayram öncesi en başı kalabalık kadınlar, baklava kesmesini bilen kadınlar olurdu. Bir baklavanın yufkalarını  yırtmadan ince ince açmak ne denli zahmetli ise  piştikten sonra göbeğini yıldız şekli vererek kesmek de o kadar hüner ister.  Baklava göbeğini yıldız biçiminde kesebilenler sırf bu geometrik göbek motifini yapabilmelerinin hatırına baklava kesmek için düğünlere davet edilen baş konuklar olurmuş. Akıllı kadınlar göbek kesmeyi öğrenirlermiş. Yufka açmazlarmış. İşin zahmetli yanı olan yufka açmayı başkaları yapar onlar da her şey kotarıldıktan sonra baklavanın göbeğini keserlermiş. Eskiden beri bu konudaki ustalığıyla bilinen yaşlı bir hanım, hayli  üstelemem sonunda bana da öğretti baklava göbeğinin nasıl yıldız şeklinde kesilebileceğini. Kendimi  geometri dersinde sanmıştım bir ara adeta. Gel gör ki yufka açmayı beceremiyordum. Olsun, ben de göbeğini keserdim en azından.
   
İğde kokulu  Aksaray sokaklarında, ev halkıyla bayramlaşıp büyüklerinden harçlıklarını alan çocuklar teker teker sokağa dökülür ,  köşe başlarında buluşurlardı. Köşe başları, kalabalık çocuk öbekleriyle şenlenirdi.  Ardından çocuklar topluca mahalledeki evleri gezmeye koyulurdu. Maniler okuyarak  ev kapılarını erkenden çalarlardı. Evin hanımı,  kimlerin geldiğini çok iyi bildiğinden kapıyı hazırlıklı açar, çocuklara uzattığı elindeki  porselen şeker kasesinde tek bir şeker kalmazdı. İğde, kuru üzüm, leblebi, ceviz içi, hünnap, kavurga veren de çok olurdu çocuklara. Çocuklar cepleri, avuçları şekerle, yemişle dolu  ayrılırlardı  her kapıdan.Çocukların dişleri arasından ya kıtır kıtır çiğnenen kavurga sesi  ya da ağızda eriyip küçüldüğünden çiğnenen şekerin sesi duyulurdu sürekli.

Manilerin akıcılığına, çekiciliğine kapılıp, mahalleli  çocukların peşine takılmış bir misafir çocuğun    komşu kapılarındaki  ilk  bayramlaşmasıysa böyle bir çocuk bayramlaşması benimki gibi eğer, o çocuk, mısır püskülü sarısı dümdüz kaküllerinin döküldüğü  başını mahçupca öne eğer, şeker kasesinden bir tane şeker alıp teşekkür ederdi.

Mahallede kapısı çalınacak evler gezilip, bayramlaşma tamamlandıktan sonra eve dönülür ve kendi anneleri de kendi kapılarına gelen diğer çocuklara aynı ikramları yapmış çocuklar, hayatlarının o ana kadar kazanç hanesine işlenmiş ilk getirilerini birbirlerine göstererek ne kadar çok bayram harçlığı aldıklarıyla öğünürlerdi.   

Eğer bayramlardan Kurban Bayramı ise, ilk gün bayram namazının ardından kurban kesilmesiyle başlardı. Kavurma kokusu yükselirdi evlerden. Anneannemlerde kahvaltı geç olurdu o gün. Bayramın ilk günü kurban kavurması sofraya konulana kadar oruçlu gibi olurdu herkes. Oruçlar, kavurmayla bozulurdu.

Kavurmadan bir iki lokma alındıktan sonra bildik kahvaltılara geçilirdi çörekotlu çömlek peynirli. Bahçedeki ocakta çekilmiş mis kokulu taze çörekli. Yine de erkenden kalkılırdı sofralardan. Ne de olsa bayram günü. Yakında sökün eder kardeşler, yeğenler, gelinler, komşular. Mutfakta çoktan hazırdır göbeği özenle yıldız kesilmiş baklava. Şekerler çoktan şekerlikte. Kapıya gelecek çocuklar  da unutulmazlar. Onlar için dışı kağıtlı şekerler den alınır. Ne de olsa cebe girecek şekerler. Erimesin akmasın çocukların bayramlıklarına.

Her evde mutlaka olan  büyük  pirinç havanda, toz şeker eklenmiş sarı leblebi döverdi  dedeler   torunlarına havan eli ile bayram gecelerinde. Mehmet dedem, sadece bayramlarda dövmezdi leblebileri gerçi. O mangal közünde pişmiş kahvesini içerken ben de leblebi tozu yerdim her gece, mangal başında. Bayramın en naif anısıdır bende mangal başında leblebi tozuyla sevinilen akşamlar.

Her şey değişirken kaçınılmaz olarak, köyler kasaba, kasabalar şehir olurken; kalabalık artar,  o kalabalıkta yalnızlıklar alabildiğine hüküm  sürerken bayramlar eskisi gibi değil çoktan. Çocuklarca sokak sokak bayram gezmeleri çok azaldı. Bayram ziyaretleri birkaç aile büyüğüne gitmek ile sınırlandı; zamanın elverdiğince gidilir oldu gidilmek istenen yerlere. Bugünün şartlarıyla yaşarken bugünün şartlarının nitelendirdiği bayramlar yaşar olduk. Bir şehirde bayram, şehrin ıssızlaşması anlamına gelirken şimdi;  iğde, kuru siyah üzüm, kavurga, akide şekeri toplayan çocukların mani okuyan sesleri de artık tatil merkezlerinde su kaydıraklarından kayarak havuza inen çocukların seslerine bıraktı yerlerini.

Hepimizin bayramı kutlu olsun. Sağlıkla ve mutlulukla.
(Hakkı saklıdır)


Ayşei Yasemin YÜKSEL (Acemi Demirci)

Paylaş :

0 yorum:

Yorum Gönder

İzleyiciler

En çok Okunanlar

Arsiv

Follow by Email

Toplam da

Copyright © Acemidemirci