26 Nisan 2017 Çarşamba

Öğrenemedik! Mendel’in Bezelyesinden Mevlana’nın Sevgisine


(Bu çalışmama tema olarak başta kendi dilimizden kültürel, doğal ögelerimizden, ilk yardıma ve daha nelere nelere kadar hakkıyla öğrenemediklerimize dair kitaplara ait az önce çektiğim kareleri kullandım.)  


Daha ilkokulda Hayat Bilgisi dersi ile hayatı değil; ama fizik, kimya, matematik, biyoloji öğreniriz. Terliksi hayvanın şeklini şemalini ezbere çizeriz. 



Kan dolaşımı deyince hangisi diye dudak büküyoruz. Büyük kan dolaşımı mı? Küçük kan dolaşımı mı? Ama bir yer kanasa ne yapılır hiç öğrenmedik. Hala da bilenimiz yoktur pek.


Sivrisineğin anatomisi, kurbağanın sindirim sistemi… Hepsinden sınav olduk. Ne çalıştık onları, hem de  ne zaman harcadık. Cevaplar sular seller oldu kâğıtlarda. 



Bazen kırık oldu notlar; ama olsun fikrimiz de oldu sonuçta tüm bu dersler sayesinde tek hücrelilere kadar. Mitoz bölünmeymiş, mayoz bölünmeymiş... Mendel’den bezelye örneğini sınav sorusu olarak hep bekledik.



Biz, gözümüzle görmediğimiz mikroskop ölçekli canlıları dolaşımından sindirimine bir belledik, bir belledik de gözümüzün gördüklerini şöyle adamakıllı hiç öğrenemedik. 



O yüzden olmalı gözümüz görmez olduk sokaktaki canlıları, yardıma muhtaç kadınları, çocukları. Orman yangınında yuvadaki yavru kuştan, kaplumbağadan, sürüngenine yandığını.  Ve ağaçları.



“Saati semanfam” dermiş Cenap Şahabettin; Servet-i Fünuncular’dan olarak yaptığı bir benzetmede. Neye mi? Saate. “Yasemin renkli saat” demiş. 



Bir batı etkisinde bir doğu etkisinde gel gitli seyirde olmuş edebiyatımız. Biz de gidip gelmişiz bizim olmayan anlatımlı şiirler arasında. 


Güllerin eğilip arza kanadığını, muttasıl kanadığını öğrendiğimizde on beş, on altı yaşlarındaydık.



 Mef u lü mefa i lü diye az mı uğraştık lise birinci sınıfta. Hiç öğrenemedik çoğumuz bu kalıpları. Kaç kişinin hala aklında kaldılar bilmiyorum.


Edebiyat derslerinde aruz vezninin  sarp yamaçlarından bir baktık  serbest Fransız şiirine geçtik. Oradan Annabel Lee şiirine. Edgar  Alen Poe’nun bu hüzünlü şiirini unutanımız neredeyse hiç çıkmadı.  Cahit Sıtkı’nın hayatı hem de nasıl özetlediği “Her kuş yanar az çok ölen yavrusuna” diyen Hayata Dair adlı şiirinden bahsedenimizse hiç çıkmadı belki  de. 


Biz, bize el olduk yani. Elleri de el üstünde tuttuk. Oysa kim olursa olsun hak ediyorsa eğer elbette el üstünde tutacaktık onları; ama artık kendimize yabancılaştığımızdan atmayacaktık kendimizi uçurumlardan aşağı! 



Her bir  dilden şiirlerin kalıplarında içlenirken  kendi içimizi bilemedik bir türlü. Öğrenemedik.


Edebi dünya turu yaptık belki; ama hiçbir rotada duraklamadık. Üstünden uçup geçtik her akımın, başta kendi iki bin yıl öncesinden günümüz edebiyatımıza. 



Belki de o yüzdendir hiçbir derdimizi açık açık anlatamamamız. Kalıplara sokmayı bellemiştik ya.


“Ali topu at” ile okuma öğrenirken “Hi Alice!” ile yabancı dile geçtik. Dilimizi öğrenemedik ki inceliğiyle, nasıl öğrenecektik bir yabancı dili. 



Yabancı dil de öğrenmedik hakkıyla. Dilimizi yozlaştırmayı öğrendik ama. 



“Ş” harflerini mesela, o çok bildiğimiz İngilizcemiz ile “sh” yazmayı   matah şey bir sanarak! “Sh” yazınca “ş” yerine, sular seller gibi İngilizce biliyor gözüktüğümüzü sanarak. Yozlaştıkça yozlaştık. Yozlaştıkça  yozlaştırdık!  



Abecemiz ile  yazmayı bilemiyorken daha, “bir lisan bir insan” demeyi iyi öğrendik. Ve buna inandık. Çünkü doğruydu.


Dil öğrenenlerimiz de dili öğrenmenin okuduğunu anlamak, anlatabilmek, anlaşabilmek olduğunu öğrenemedi. 



Dil öğrenmenin, o dili aksanlı konuşmak olduğunu sandı. Oysa Fransızlar, İngilizce “think” sözcüğünü  “sing” gibi söyleyip İngilizceyi Fransız İngilizcesi yapıyordu. 



Mersi demeyi öğrendik de işte bu inceliği öğrenmek istemedik. Bir yangın çıksa ilk ne yapılır, bir deprem olsa nereye sığınılır, yıkıntı altında kalanlara nasıl yardım edilir ya da aranır bilmezken hala.


Taşrada tarım dersi şehirlerde muhasebe derken hamburgerleri öğrendik; hani bizim ekmek araları cinsinden. 



Pizzaları öğrendik; hani bizim pidenin yuvarlağı. Suşi öğrendik ki yiyenler  sosyal medyada paylaşmadan yapamadılar. Ben gibi yiyemeyenler ızgara balığı yeğledi hep. Ortaokulda cebrin altından girdik üstünden çıktık. 



Lisede matematik modernleşti birdenbire. Cebir nerede; modern matematik nerede! Oysa ikisi de sonuçta hesap işiydi, değil mi? 



Belki o yüzden hiç hesap kitabımızı bilemedik. İçten pazarlıklı olabilenler de bunu matematiği çok sevdiklerinden değil, sayılara sevgilerinden başardılar belki. 



Kimi denklemini kâğıt üzerine yazdı, kimi içten içe. Matematik daha çok bu oldu bazılarımıza.


Toprak saksılarda sardunyalar olurdu pencere önlerinde, balkonlarda. Ya da salonların başköşesinde devetabanları, kauçuklar. Yılbaşı çiçeği. Derken Benjamin fucuslar, yukalar  çıkageldi. Onlarla sandık ki tropik iklimdeyiz. Hep sandık.


Resim dersinde iki katlı ,sivri çatılı bir ev çizip önünden dere akıtmaya, gökyüzüne gülen güneş çizerken evin yanı başına kırmızı elmaları toplanmayı bekleyen  ağaç kondurmaya bayıldığımızda hepimiz de apartman çocuklarıydık. Kuleye geçişlerin kuluçkasındaydık. 


Ev resmi olarak çizdiklerimizle yaşadığımız evlerimiz birbirinin zıddı oldu ama hep. O zamandan mı başlamıştık kendimiz ile zıtlaşmaya?


En pahalı turizm dağda, en doğal yaşam köyde  iken biz dağı, köyü benimsemedik. Köşe bucak onlardan kaçtık, şehirlere. 



Şimdi de onca köyün birer mahalle olarak kucağına düşmesiyle şehirler metropol olunca buradan kaçacak köy arar olduk. Köyler bitti. Denizler kurudu. Toprak küstü.


Balıkların sudaki erimiş oksijenle solunum yaptığını öğrensek de kendimize gelince oksijenin anlamını bir türlü öğrenemedik. Oksijenin  hayat demek olduğunu es geçtik. Ormanları tek mangal yapmak için sevdik.


Belki köyleri de sevmediğimizden ormandan kurtulursak köyden de kurtuluruz sandık. Şimdi köy, orman için deli oluyoruz. Mangalda kül bırakmadan konuşurken sönmemiş külleri ormanlarda bırakıp  yangınlar çıkardık. 



Yaşam için en gerekli şeyi,  oksijeni ormanların ürettiğini belleyemedik; ama arabalardan bağıra bağıra egzoz dumanı saçarken yaşadığını hissedenler oldu. 



El kesimi eriştenin yerini fabrika ürünü makarna aldığında bir çırpıda unutuverdik geleneksel tadımızı.  Bakır kaplar, alüminyuma yenildi.

 
Dünyadaki bütün başkentleri öğrendik neredeyse de onca denizlerimizdeki balık türlerini öğrenemedik. Endemik bitkilerimiz, şifalı otlarımızın anlamını, zeytin ağacının ne demek olduğunu, doğu bölgelerimizin olağanüstü tabiatının güzelliğini, akarsularının değerini  hiç öğrenemedik.


En acısı, dilimizi öğrenemedik ki sıra yabancı dile gelsin! İlk yardım öğrenmek mi? Adam sen de.  Anlamayı da anlatmayı da hala bilmiyoruz. Sevgi mi? Çocuğa, hayvana, insana, ormana, kuşlara, ağaçlara, sanata, edebiyata, mimariye ve daha nelere nelere sevgi… 



Sevgi, paraya, pula, mala mülke olursa amenna… Gerisi şiirlerde kilitli. Sevgi, Yunus Emre’nin işidir. O anlatır. Biz okuruz dörtlüklerini. Böyle belleyince  sarpa sardı her şey…


Yunus’un dizelerini okursak, bir de Mevlana’nın “Gel, yine gel” çağrısını biliyorsak daha ne olsun. Çoktan sökmüşüz biz sevgiyi. Yunus’u, Mevlana’yı sindirip sindirmememiz önemli değil. Bizdenler ya onlar; duyduk ya dizelerini. Daha ne olsun! “Gel” dese de Mevlana, kimimiz “git, uzaklaş” anladıysak da önemi yok o zaman! O halde  var mı bizim üstümüze sevgide? Biz sevgiyi de hiç öğrenemedik. Saygı mı? Belki, şöyle böyle.

(Her hakkı saklıdır)

Ayşei Yasemin YÜKSEL (AcemiDemirci), 
07.03.2017, 10:25

 @AcemiDemirci







Paylaş :

16 yorum:

  1. Ne doğru, ne güzel yazmışsın.

    Yolda yürürken üzerime üzerime gelip yol vermeyenleri gördükçe bütün bunlar her ders yerine matematik yapmanın sonucu diye söyleniyorum. Vatandaşlık bilgisi, trafik, sağlık gibi gerçek hayatta işimize yarayacak bütün bilgiler, beden, resim, müzik hepsi ya matematik ya fen işleniyor, ah, ah..

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Hayat ve içindekiler es geçilirse matematik hayatta kullanılamadığından sanki hiç eğitim alamamışlarla dolu gibi oluyor ortalık. Senin de dediğin gibi sosyal konular geride kalırsa, sosyologlar işlevsiz kalırsa toplumun haritası çıkarılamıyor, giderek beli bir yaşın altındakiler yolda, koridorda insanların üstüne üstüne yürüyor. Çok düşündürücü...

      Sil
  2. Kitaplaşacak bir paylaşım değerine haiz bir çalışam olmuş. Sıkılmadan okudum ve her spottan farklı ibretler aldım. Olumsuzluğu pek sevmiyorum ama, gerçekleri de söylemek gerek. Kültürel yozlaşmaya dikkat çekiyorsunuz. Neydik ve ne olduk. Aslında üçüncü adım da ne olacağımız olmalı ve nasıl olmalıyızı da sorgulayarak bir projeksiyon yapılabilir. Teşekkür ederim.

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. :)
      Çok haklısın Profösör. Öneriler, çözümler de gelmeli.
      Gelemedi çünkü kelime sayısı çok artıyor. Zaten bir, bir buçuk sayfalık değil yazılarım. Alexa konusu devreye giriyor. O yüzden sanırım bazı sözcükler bitişik, iki kelime yan yana çıkıyor.

      Ama yazarım. Bunun devamı olarak, II. olarak yazarım.

      Çok teşekkür ederim. Teşvik oldu bana :(

      Sil
  3. Velhasıl cankurtaran bilgileri hiç öğrenemedik. Mesela hepimiz müslümanız diye dolaşıyoruz. Lakin islamın abc sini dahi bilenlerimiz çok az.

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Bilenlerdenim şükürler olsun ki :)

      Sil
  4. Ne güzel yazdınız. İş arasında bir kaç postada okumuş olsam da günümüzü çok güzel aktarmışsınız. Kitaplarada ayrıca bayıldım.

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Kaşla göz arasında okumak olayı benim için de geçerli:))
      Seneler içindeki birikimim o en değerlilerden kitaplarım :)
      Çok teşekkür ederim.

      Sil
  5. İsyan edenlere "elektrik bakkaldan mı alınıyor?" dendi, mesela.
    Bakar kör gibi davrandılar, "tuhaf" diye yaftaladılar.

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Sonuçlar hep yirmi, otuz yıl sonra çıkar. Ne ilk yardım ne başka sağlık bilgileri, ekip biçme gibi bir insan için hayati şeylerden uzak bir eğitim, yıllar sonra hiç hatırlanmayacak ve kullanılmayacak bilgilerle sınav olunmuşluktan ibaret galiba :)

      Sil
  6. Harika bir yazı olmuş. Ben saygıyı da öğrenemediğimizi düşünüyorum... Geçenlerde bize de bir hocamız 'İlkokulda öğrendiğiniz şeylerden ne hatırlıyorsunuz?' diye sordu. O günlerden en işe yarar olarak kalan dört işlem ve okumaydı, unutacağımız şeylerle kafamızı doldurmuşuz dedi.

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Teşekkür ederim :)

      İnsanın üstüne üstüne yürüme modasına bakılırsa, kuyrukta bekleme ve kaynak yapma denilen eğilime, trafiğe bakılırsa hiç saygı yok.

      Yine de ara sıra yaşlılara metroda yer veren genç kızlar ve kadınlar için yazdım o "şöyle böyle"yi. Kadınlar için yani :)

      Sil
  7. fotolar anadolu turu gibi :) yazıyı okumuştuktuuuu :)

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. O kitaplar senelerin birikimi. Kuşe olduğu için çoğu çok ağır. Yine de taşıdım ama bilgi için :)

      Sil
  8. Yazıyı okuduktan sonra bir anlığına duraksadım, şöyle bir baktım... Sahiden haklı tespitler, sonuna kadar...

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Fasulye, çok teşekkürler canım :)

      Sil

İzleyiciler

En çok Okunanlar

Arsiv

Follow by Email

Toplam da

Copyright © Acemidemirci